Квартира сотиб олиш — инсон ҳаётидаги энг муҳим ва катта молиявий қарорлардан бири. Бир қарашда квартира ёқимли, ҳужжатлари жойида ва сотувчи ишончли кўриниши мумкин. Аммо мулкни харид қилишдан олдин ҳужжатларни синчиклаб текширмаслик кейинчалик жиддий ҳуқуқий ва молиявий муаммоларга олиб келиши эҳтимоли бор.

Айниқса, квартирага нисбатан тақиқ ёки гаров мавжудлиги, мулкдорлар сони, никоҳдаги эр-хотиннинг ҳуқуқлари, рўйхатда турган шахслар, коммунал қарздорликлар каби масалаларга алоҳида эътибор қаратиш зарур.

Шу сабабли квартира харид қилишда «квартира ёқди — пулни бердим» тамойили эмас, балки «аввало текширдим — кейин шартнома туздим» қоидасига амал қилиш муҳим.

1. Аввало сотувчидан қайси ҳужжатларни сўраш керак?

Квартира сотиб олишдан олдин сотувчидан мулкка оид асосий ҳужжатларни кўриш ва улардаги маълумотларни бир-бирига солиштириш лозим.

Жумладан:

▪️кадастр ҳужжати, шу жумладан янги намунадаги кўчирма;

▪️ мулк ҳуқуқини тасдиқловчи ҳужжат — олди-сотди, ҳадя, мерос ва бошқа асослар;

▪️сотувчининг паспорти ёки шахсини тасдиқловчи бошқа ҳужжати;

▪️сотувчи никоҳда бўлса, қонунчиликда талаб этилган ҳолларда турмуш ўртоғининг нотариал розилиги;

▪️квартирада рўйхатда турган шахслар ҳақидаги маълумот;

▪️коммунал тўловлар бўйича қарздорлик мавжуд ёки мавжуд эмаслиги;

▪️квартирага нисбатан тақиқ, арест, гаров ёки бошқа чекловлар бор-йўқлиги;

▪️мулк бўйича суд низоси мавжуд ёки мавжуд эмаслиги.

Энг муҳими, ҳужжатлардаги квартира манзили, майдони, мулкдорнинг Ф.И.О.си ва бошқа маълумотлар ўзаро мос келиши керак.

2. Нотариусда нималарни текширтириш керак?

Кўчмас мулкни олди-сотди қилишда нотариус муҳим ҳуқуқий текширувларни амалга оширади. Жумладан, мулк ҳуқуқи, кадастр маълумотлари, гаров ва тақиқлар, шунингдек, зарур ҳолларда эр-хотиннинг розилиги каби масалалар тегишли электрон маълумотлар орқали текширилади.

Бироқ харидор сифатида «ҳаммасини нотариус текширади» деб хотиржам бўлиб қолиш тўғри эмас. Сотувчи тақдим этган ҳужжатларни ўзингиз ҳам диққат билан кўриб чиқинг, шартнома матнини имзолашдан олдин тўлиқ ўқиб чиқинг ва тушунарсиз шартлар бўлса, уларни аниқлаштиринг.

Айниқса, квартира қачон ва қандай тартибда бўшатилиши, калитлар қачон топширилиши, коммунал қарздорликлар ким томонидан тўланиши каби масалалар шартномада аниқ кўрсатилгани маъқул.

3. Сотувчи квартирада яна бир ой яшаб туришни сўраса-чи?

Амалиётда квартира сотилганидан кейин сотувчи маълум муддат давомида унда яшаб туришни сўраши мумкин.

Бундай ҳолатнинг ўзи ғайриоддий эмас. Аммо бу масалани оғзаки келишув билан қолдириш тавсия этилмайди.

Чунки кейинчалик сотувчининг квартирадан ўз вақтида чиқиб кетмаслиги, калитларни топширишни кечиктириши ёки коммунал тўловлар билан боғлиқ низолар юзага келиши мумкин.

Шунинг учун квартира қачон бўшатилиши ва харидорга қачон топширилиши шартномада аниқ белгилаб қўйилгани маъқул.

Масалан:

«Сотувчи квартирани фалон санага қадар бўшатиб топширади ва ушбу муддат тугагач, квартирага тегишли барча калитларни харидорга топширади».

Бундан ташқари, квартира амалда топширилганини тасдиқловчи қабул қилиш-топшириш далолатномасини расмийлаштириш ҳам кейинги тушунмовчиликларнинг олдини олишга ёрдам беради.

Хулоса

Квартира харид қилишда шошилиш энг катта хатолардан бири бўлиши мумкин. Уй-жойни танлаш қанчалик муҳим бўлса, унинг ҳуқуқий ҳолатини текшириш ҳам шунчалик муҳимдир.

Шунинг учун пулни беришдан ва шартномани имзолашдан олдин квартирага оид ҳужжатларни, мулк ҳуқуқини, мавжуд чекловларни, рўйхатда турган шахсларни ва қарздорликларни текшириш, шартнома шартларини эса диққат билан ўқиб чиқиш зарур.

Энг муҳими — квартира фақат девор ва майдон эмас, балки ҳуқуқий мажбуриятлар билан бирга келадиган мулкдир. Ҳужжатларни олдиндан текшириш эса катта маблағ ва вақтни йўқотишнинг олдини олади.