Болалар жамиятнинг энг ҳимояга муҳтож ва муҳим қатлами ҳисобланади. Унинг соғлом ўсиши, таълим олиши, оила муҳитида тарбияланиши, ўз фикрини эркин ифода этиши ва муносиб ҳаёт кечириши учун зарур ҳуқуқ ва кафолатлар қонунчиликда белгилаб қўйилган. Болалик даврида яратилган шароит инсоннинг келгуси ҳаёти ва камол топишида муҳим аҳамият касб этади.

Шу боис болаларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини таъминлаш, уларни турли тазйиқ ва зўравонликлардан ҳимоя қилиш, оилада тарбияланиш ҳуқуқини кафолатлаш давлат ва жамиятнинг муҳим вазифаларидан биридир. Хўш, қонунчиликда ким бола ҳисобланади ва болаларга қандай ҳуқуқлар кафолатланган? Қуйида шу масалаларга тўхталамиз.

Кимлар бола саналади?
Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига мувофиқ, ўн саккиз ёшга тўлмаган шахс бола ҳисобланади.
Боланинг ҳуқуқлари туғилган пайтдан бошлаб давлат томонидан ҳимоя қилинади. Ҳар бир бола миллати, жинси, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, соғлиғи ва бошқа ҳолатларидан қатъи назар тенг ҳуқуқларга эга.
        Шу билан бирга ҳар бир бола:
оилада яшаш ва тарбияланиш;
ўз ота-онасини билиш;
уларнинг ғамхўрлигидан фойдаланиш;
ота-онаси билан бирга яшаш;
ҳар томонлама камол топиш;
инсоний қадр-қиммати ҳурмат қилиниши ҳуқуқига эга.

Бола ўз фикрини билдириш ҳуқуқига эгами?

Бола оилада унинг манфаатларига дахлдор ҳар қандай масала ҳал қилинаётганда ўз фикрини билдиришга, шунингдек суд ёки маъмурий муҳокама жараёнида эшитилишга ҳақли. Боланинг ёши ва етуклик даражасига қараб унинг фикри инобатга олинади. Қонунда назарда тутилган айрим ҳолларда ўн ёшга тўлган боланинг розилиги талаб этилади.

Боланинг фикрини билдириш ҳуқуқи уни шахс сифатида ҳурмат қилишнинг муҳим кафолатларидан биридир. Боланинг ёши ва етуклик даражасини инобатга олган ҳолда унинг фикрига қулоқ тутиш унинг манфаатларини таъминлашга хизмат қилади.

Шунинг учун ҳар бир ота-она ва фуқаро болаларнинг ҳуқуқларини билиши, уларга риоя қилиши ва зарур ҳолларда боланинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиши муҳим. Зеро, бола ҳуқуқларини таъминлаш – жамиятнинг эртанги кунига бўлган энг муҳим сармоялардан биридир.

Севинч Хушназарова