Суд экспертизаси бугун туб ўзгаришлар даврини бошдан кечирмоқда. Рақамли технологиялар ривожи, сунъий интеллект имкониятларининг кенгайиши ва экспертлик тадқиқотларига қўйилаётган талабларнинг ортиши соҳада янгича ёндашувларни тақозо этмоқда.

Эндиликда гап фақат замонавий лабораториялар ҳақида эмас, балки илмий асосланган хулоса, инсон масъулияти, технологик тараққиёт ва халқаро ҳамкорликнинг ўзаро уйғунлиги ҳақида бормоқда.

Айнан шу масалалар 8 октябрь куни Тошкент шаҳрида бошланган, Х. Сулаймонова номидаги Республика суд экспертизаси марказининг 75 йиллигига бағишланган «Суд экспертизасининг ривожланиш тенденциялари ва истиқболлари» мавзусидаги халқаро илмий-амалий конференциянинг диққат марказида бўлди.
 

Туркия, Ҳиндистон, Россия, Беларусь, Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Швейцария, Хитой, Болгария ва Ўзбекистон мутахассисларини бирлаштирган анжуманда соҳанинг бугунги ҳолати, эришилган натижалар ва келгуси устувор вазифалар муҳокама қилинди.

Биринчи муҳим масала — эксперт хулосасининг ортида турган масъулият.
Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг биринчи ўринбосари Маҳмуд Истамов суд-экспертлик фаолиятини ривожлантириш, унинг илмий ва технологик салоҳиятини ошириш ҳамда одил судловни ишончли далиллар билан таъминлашнинг аҳамиятига эътибор қаратди.

Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг биринчи ўринбосари Бахриддин Валиев ҳам суд экспертизасининг инсон ҳуқуқлари ва қонунийликни таъминлашдаги ўрнига алоҳида урғу берди. Унинг фикрларида илгари сурилган асосий ғоялардан бири — ҳар бир эксперт хулосаси ортида инсон тақдири ва адолатга бўлган ишонч туриши билан боғлиқ.

Иккинчи муҳим масала — суд ва эксперт ўртасидаги ҳамкорлик

Ўзбекистон Республикаси Олий суди раисининг ўринбосари Акрам Шукуров суд ва экспертиза одил судловни таъминлашда бир-бирини тўлдирувчи муҳим институтлар эканини таъкидлади.

«Суд ва эксперт ўртасидаги ҳамкорлик оддий ҳужжат алмашинуви билан чекланмайди. Суд томонидан зарур материалларни ўз вақтида тақдим этиш, эксперт томонидан эса илмий асосланган, пухта ва холис хулоса тайёрлаш одил судлов сифатини таъминлашда муҳим аҳамиятга эга», — деди у.

Унинг таъкидлашича, рақамлаштириш, амалий мулоқот ва тажриба алмашиш имкониятларидан самарали фойдаланиш судлар ҳамда экспертиза муассасалари ўртасидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқишга хизмат қилади.

 

Учинчи йўналиш — сунъий интеллект ва рақамли экспертиза

Швейцариянинг «Tecan» халқаро биотехнология корпорацияси катта менежери Степан Кулёмин билан интервьюда муҳим фикр янгради: сунъий интеллект инсон экспертининг ўрнини боса олмайди, аммо унинг имкониятларини кенгайтиради.

Унинг фикрича, замонавий технологиялар далилларни тўплаш, таҳлил қилиш ва тадқиқот жараёнларини тезлаштиришда катта ёрдам беради. Бироқ якуний хулосанинг илмий асосланганлиги ва холислиги учун масъулият инсон эксперти зиммасида қолади.

Ҳиндистон Миллий суд экспертизаси фанлари университети кампуси директори Пурви Покхариял билан суҳбатда эса рақамли далиллар ва киберэкспертиза масалаларига эътибор қаратилди.

У мобиль телефонлар, электрон қурилмалар ва рақамли муҳит билан боғлиқ тадқиқотларнинг аҳамияти ортиб бораётганини қайд этиб, Ўзбекистон билан мутахассислар алмашинуви, илмий тадқиқотлар ва замонавий экспертиза йўналишларидаги ҳамкорликни ривожлантиришга қизиқиш билдирди.

Тўртинчи йўналиш — халқаро тажрибани амалий натижага айлантириш
Конференция доирасида Туркия ва Ҳиндистон вакиллари билан ўтказилган учрашувларда экспертлар малакасини ошириш, қўшма илмий тадқиқотлар олиб бориш, Deepfake ва бошқа рақамли сохталаштиришларни аниқлаш услубиётларини такомиллаштириш, янги экспертиза турларини жорий этиш масалалари муҳокама қилинди.

Фавқулодда вазиятлар вазирлиги вакиллари ҳам экспертлик тадқиқотларида илмий ёндашув, замонавий технологиялар ва идоралараро ҳамкорликнинг аҳамиятига эътибор қаратди.
Ўзбекистонда жорий этилган «Е-экспертиза» электрон платформаси, янги тадқиқот турлари ва суд-экспертлик фаолиятини рақамлаштириш борасидаги ислоҳотлар ҳам халқаро мулоқотнинг муҳим мавзуларидан бўлди.

Конференциянинг биринчи куни бир муҳим хулосани намоён этди: суд экспертизасининг тараққиёти фақат замонавий ускуналар билан эмас, балки малакали кадрлар, ишончли илмий услубиётлар, суд ва эксперт ўртасидаги самарали ҳамкорлик ҳамда илғор халқаро тажриба билан белгиланади.

75 йиллик тарихга эга Республика суд экспертизаси маркази учун мазкур анжуман босиб ўтилган йўлни сарҳисоб қилиш билан бирга, соҳанинг келгуси тараққиёт йўналишларини белгилаш имкониятига айланмоқда.

Биринчи кундан асосий хулоса: суд экспертизасининг келажаги — инсон тажрибаси, илм-фан, рақамли технологиялар ва халқаро ҳамкорлик уйғунлигида.

Конференциянинг биринчи кунидаги илмий муҳокамалар, халқаро учрашувлар, иштирокчилар билан интервьюлар ва тадбирнинг ёрқин лаҳзалари — фотожамланмамизда.

Анжуман 9 октябрь куни Х. Сулаймонова номидаги Республика суд экспертизаси марказида давом этади.