Тоза ва обод муҳит – аҳоли саломатлиги, турмуш сифати ҳамда ҳудуднинг экологик барқарорлигини белгилайдиган муҳим омиллардан бири. Бироқ бугун маиший чиқиндиларни йиғиш ва ўз вақтида олиб чиқиб кетиш масаласи коммунал хизматлар олдидаги долзарб вазифалардан бўлиб қолмоқда. Тошкент вилоятида ҳам чиқиндиларни бошқариш тизими, контейнер майдончаларининг ҳолати, ташиш жадвали ва хизматлар сифатига эътиборни кучайтириш зарур.

Тўлов ошди, талаб ҳам ошмоқда

Жорий йилда Тошкент вилоятида чиқиндиларни олиб чиқиб кетиш хизмати учун тўловлар ўзгарди. 1 апрелдан аҳоли учун бир киши ҳисобидан ойлик тўлов қўшилган қиймат солиғи билан 7 840 сўмдан 10 864 сўмга оширилди. Бу қарийб 38,6 фоизлик ўсишни англатади. Юридик шахслар учун ҳам тарифлар қайта кўриб чиқилди.

Мазкур ўзгаришлар чиқиндиларни бошқариш тизимини такомиллаштириш, ташиш ва инфратузилма харажатларини қоплаш билан боғлиқ. Бироқ тарифларнинг ошиши аҳоли учун хизмат сифатига бўлган талабни ҳам кучайтиради. Фуқаро белгиланган тўловни амалга оширар экан, чиқиндиларнинг ўз вақтида олиб кетилиши, контейнерлар атрофининг тоза сақланиши ва хизматда узилишлар бўлмаслигини кутади.

Шу ўринда асосий савол пайдо бўлади: тўлов миқдори ошган шароитда хизмат кўрсатиш сифати қандай назорат қилинади? Чиқиндилар белгиланган жадвал асосида олиб кетиляптими? Контейнерлар етарлими? Аҳоли мурожаатлари қанчалик тез кўриб чиқиляпти?

Айнан шу саволларга аниқ жавоб бўлиши аҳоли ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Чунки коммунал хизматнинг самарадорлиги фақат йиғилган маблағ билан эмас, балки унинг натижаси – тозалик, мунтазамлик ва аҳоли қониқиши билан баҳоланади.

Чиқиндилар тўпланишига нима сабаб бўлмоқда?

Чиқиндиларни ўз вақтида олиб чиқишдаги узилишлар турли омиллар билан боғлиқ бўлиши мумкин. Жумладан, махсус транспорт воситаларининг етишмаслиги ёки техник носозлиги, ташиш йўналишларининг самарали ташкил этилмагани, контейнерлар сиғимининг аҳоли эҳтиёжига мос келмаслиги шулар жумласидандир.

Айниқса, аҳоли сони тез кўпаётган турар жойларда чиқинди ҳажми ҳам ортиб боради. Агар контейнерлар сони ва чиқиндиларни олиб кетиш частотаси бу ўсишга мослашмаса, қисқа вақт ичида майдончаларда ахлат тўпланиши мумкин. Бундай ҳолат иссиқ кунларда нохуш ҳид, ҳашаротлар кўпайиши ва санитария ҳолатининг ёмонлашишига олиб келиши эҳтимолдан холи эмас.

Вилоятнинг шаҳар, туман маркази ва чекка қишлоқларидаги шароит ҳам бир хил эмас. Айрим ҳудудларда аҳоли зичлиги ва чиқинди ҳажми юқори бўлса, бошқа жойларда хонадонларнинг бир-биридан узоқда жойлашгани ташиш жараёнини мураккаблаштириши мумкин. Шунинг учун барча ҳудудлар учун бир хил ёндашувдан кўра, ҳар бир туман ва маҳалланинг эҳтиёжига мос ечимлар ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқ.

Бунда муаммонинг асл сабабини аниқлаш муҳим. Агар чиқинди ташувчи машина ўз вақтида келмаётган бўлса, жадвал ва техника ҳолати текширилиши керак. Агар контейнерлар тез тўлиб қолаётган бўлса, уларнинг сони ёки олиб кетиш частотасини ошириш зарур. Агар аҳоли чиқиндиларни белгиланмаган жойга ташлаётган бўлса, назорат билан бирга тушунтириш ишлари ҳам олиб борилиши лозим.

Аҳоли эътирозлари ва хизмат учун масъулият

Чиқиндиларни олиб чиқиш билан боғлиқ энг нозик масалалардан бири – аҳолидан тўлов ундирилиши ва амалда кўрсатилаётган хизмат ўртасидаги мутаносибликдир. Фуқаролар чиқиндилар ўз вақтида олиб кетилмаслиги, хизмат сифати ва асоссиз қарздорлик ҳисобланиши каби масалалардан норози бўлиши мумкин. Бу каби эътирозлар республика миқёсида ҳам кўтарилган.

Шундай вазиятларда ҳар бир мурожаатни умумий тушунтириш билан чекламасдан, аниқ ҳолат бўйича ўрганиш талаб этилади. Чиқинди олиб кетилмагани ҳақидаги хабар қайд этилдими? Муаммо қачон бартараф этилди? Фуқарога ҳисобланган тўлов амалда кўрсатилган хизматга мос келадими? Агар ҳисоб-китобда хатолик бўлса, уни тузатиш механизми ишлаяптими?

2026 йил 1 январдан қаттиқ маиший чиқиндиларни олиб кетиш хизмати учун амалда кўрсатилган хизмат асосида тўлов ҳисоблаш ва онлайн ҳисоб-китобларга ўтиш тартиби жорий этилгани ҳам мазкур масаланинг аҳамиятини оширади. Бу тизимнинг самараси маълумотларнинг тўғри юритилиши, хизматнинг ўз вақтида қайд этилиши ва истеъмолчилар мурожаатларига тезкор муносабат билдирилишига боғлиқ.

Хизмат кўрсатувчи ташкилотлар учун эса очиқлик муҳим. Аҳоли чиқиндилар қайси кун ва соатларда олиб кетилиши, тўлов қандай ҳисобланиши ҳамда муаммо юзага келганда қаерга мурожаат қилиш мумкинлигини аниқ билиши керак. Мурожаатларни қабул қилишнинг қулай тизими ва уларнинг натижаси ҳақида маълумот бериш фуқароларнинг ишончини оширади.

Тозалик – умумий масъулият

Тошкент вилоятида чиқиндиларни бошқариш тизимини такомиллаштириш биргина ташкилот ёки идоранинг вазифаси эмас. Бу жараёнда маҳаллий ҳокимликлар, санитария-тозалаш корхоналари, тегишли назорат идоралари, маҳаллалар, тадбиркорлар ва аҳоли ўзаро ҳамкорлик қилиши зарур.

Энг муҳими, муаммога фақат чиқинди тўпланиб қолгандан кейин муносабат билдириш эмас, унинг олдини олишга қаратилган тизим яратишдир. Бунинг учун мунтазам ташиш, етарли инфратузилма, аниқ ҳисоб-китоб, тезкор мурожаатлар тизими ва жамоатчилик назорати бир-бирини тўлдириши керак.

Аҳоли учун чиқинди тўлови ошган шароитда хизмат сифатига бўлган талаб ҳам табиий равишда кучаяди. Шу боис асосий мезон оддий: чиқиндилар ўз вақтида олиб кетилиши, ҳудудлар санитария талабларига мувофиқ сақланиши ва ҳар бир фуқаро кўрсатилаётган хизмат натижасини амалда ҳис қилиши лозим.

Зеро, тозалик фақат обод кўчалар ёки озода маҳаллалар билан ўлчанмайди. У аҳоли саломатлиги, атроф-муҳитга муносабат ва коммунал хизматлар самарадорлигининг ҳам кўрсаткичидир. Чиқинди муаммосига тизимли ечим топиш эса нафақат бугунги кун, балки келажак авлодлар олдидаги ҳам муҳим вазифадир.

Ёрбек ИСКАНДАРОВ,

журналист