Инсон саломатлигига таъсир қилувчи муҳим омиллардан бири — тўғри ва мувозанатли овқатланишдир. Кундалик рационда зарур озуқа моддаларининг етишмаслиги ёки аксинча, шакар, туз ва ёғли маҳсулотларни меъёрдан ортиқ истеъмол қилиш организм фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Нотўғри овқатланишнинг оқибатлари дастлаб сезилмаслиги мумкин, аммо вақт ўтиши билан турли саломатлик муаммоларига сабаб бўлади.

Нотўғри овқатланиш деганда фақат кўп овқат ейиш эмас, балки овқатланиш тартибига риоя қилмаслик, фойдали озуқа моддалари кам бўлган маҳсулотларни кўп истеъмол қилиш, сабзавот ва меваларни етарли миқдорда истеъмол қилмаслик ҳам тушунилади.

Айниқса, тез тайёрланадиган таомлар, ширинликлар, ширин газли ичимликлар, ортиқча тузланган ва ёғли маҳсулотларни мунтазам истеъмол қилиш организм учун қўшимча юклама келтириб чиқаради.

Рационда шакар миқдорининг ортиқча бўлиши вазн ортишига, тишлар билан боғлиқ муаммоларга ва модда алмашинуви жараёнларининг бузилишига олиб келиши мумкин. Ортиқча туз истеъмоли эса қон босимининг ошиши билан боғлиқ хавфларни кучайтиради. Тўйинган ёғлар ва калорияси юқори маҳсулотларни меъёрдан зиёд истеъмол қилиш эса ортиқча вазн ва семириш хавфини оширади.

Нотўғри овқатланиш натижасида организм зарур витамин ва минералларни етарли даражада ололмаслиги ҳам мумкин. Масалан, темир, кальций, витаминлар ва бошқа муҳим озуқа моддаларининг етишмаслиги инсоннинг умумий ҳолатига таъсир қилиши, чарчоқ, ҳолсизлик ва иш қобилияти пасайишига сабаб бўлиши мумкин. Болалар ва ўсмирларда эса мувозанатсиз овқатланиш ўсиш ва ривожланиш жараёнларига салбий таъсир кўрсатиши эҳтимоли бор.

Овқатланиш тартибининг бузилиши ҳам организмга таъсир қилади. Овқатни тез-тез ўтказиб юбориш, узоқ вақт оч юриш ёки кечки пайтда меъёрдан ортиқ овқатланиш ҳазм тизимида ноқулайликларни келтириб чиқариши мумкин. Шунингдек, етарли миқдорда сув ичмаслик организмнинг нормал фаолиятига таъсир қилиши мумкин.

Мутахассислар соғлом овқатланишда рационнинг хилма-хил бўлишига, сабзавот ва мевалар, бутун донли маҳсулотлар, оқсил манбалари ҳамда фойдали ёғларни меъёрда истеъмол қилишга эътибор қаратишни тавсия этади. Шу билан бирга, шакар, туз ва юқори даражада қайта ишланган маҳсулотларни чеклаш, овқатланиш тартибига риоя қилиш ва етарли миқдорда сув ичиш муҳим.

Соғлом овқатланиш — қисқа муддатли парҳез эмас, балки кундалик ҳаёт тарзи бўлиши керак. Рационга эътибор бериш нафақат ташқи кўриниш, балки инсоннинг умумий саломатлиги ва ҳаёт сифати учун ҳам муҳим аҳамиятга эга. Шу сабабли овқат танлашда нафақат унинг таъми, балки таркиби ва организм учун фойдасига ҳам эътибор қаратиш зарур.

Энг муҳими, нотўғри овқатланиш одатларини бир кунда ўзгартириш шарт эмас. Рационда фойдали маҳсулотлар улушини аста-секин ошириш, ортиқча шакар ва тузни камайтириш, мева-сабзавотларни кўпроқ истеъмол қилиш ва мунтазам жисмоний фаолликни йўлга қўйиш орқали соғлом турмуш тарзига қадам қўйиш мумкин.