Юридик шахс фаолиятини тугатиш  корхона шунчаки ишлашдан тўхташи дегани эмас. Тугатиш жараёнида корхонанинг мавжуд қарзлари, жумладан, солиқлар бўйича мажбуриятлари ҳам қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал қилиниши керак. Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 91-моддаси юридик шахс тугатилганда солиқ мажбуриятларини бажариш тартибини белгилайди.

Солиқ қарзини ким тўлайди?

Тугатилаётган юридик шахснинг солиқлар бўйича мажбуриятлари, аввало, тугатувчи томонидан юридик шахснинг ўз маблағлари ҳисобидан бажарилади. Бунда корхонанинг банк ҳисобварақларидаги пул маблағлари, шунингдек, унинг мол-мулкини сотишдан тушган маблағлардан фойдаланилади. Масалан, корхонанинг 100 миллион сўм солиқ қарзи бўлса ва унинг ҳисобварағида 40 миллион сўм мавжуд бўлса, корхонага тегишли мол-мулк ҳам реализация қилиниб, солиқ қарзини қоплашга йўналтирилиши мумкин.

Корхонанинг мол-мулки қарзни тўлашга етмаса-чи?

Агар тугатилаётган юридик шахснинг мавжуд пул маблағлари ва мол-мулкини реализация қилишдан тушган маблағлар солиқ қарзини тўлиқ қоплаш учун етарли бўлмаса, тўланмай қолган қарз қонунчиликда белгиланган миқдор ва тартибда юридик шахс иштирокчилари томонидан узилиши мумкин.

Шу сабабли корхонани тугатиш жараёнида солиқ қарзлари масаласини олдиндан аниқлаш муҳим.

Солиқ қарзи бошқа кредиторлардан олдин тўланадими?

Йўқ. Юридик шахс тугатилаётганда солиқ мажбуриятларини бажаришнинг бошқа кредиторлар билан ҳисоб-китобларга нисбатан навбати фуқаролик қонунчилиги билан белгиланади. Демак, тугатувчи корхонанинг барча мажбуриятларини қонунчиликда белгиланган навбат асосида амалга ошириши лозим.

Ортиқча тўланган солиқ нима бўлади?

Баъзан корхонанинг солиқ ҳисобварағида, аксинча, ортиқча тўланган ёки ортиқча ундирилган солиқ, пеня ёки жарима суммаси бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда ушбу маблағлар, аввало, корхонанинг бошқа солиқлар бўйича мавжуд қарзларини қоплашга ҳисобга олиниши лозим. Ортиқча сумма бир нечта солиқ бўйича қарз мавжуд бўлса, тегишли қарзларга мутаносиб равишда ёки тугатувчининг қарорига асосан тақсимланиши мумкин.

Солиқ қарзи бўлмаса, ортиқча пул қайтариладими?

Ҳа, қайтарилади. Агар тугатилаётган юридик шахснинг солиқлар бўйича қарзи мавжуд бўлмаса, ортиқча тўланган ёки ортиқча ундирилган солиқлар, пенялар ва жарималар суммаси юридик шахсга қайтарилиши керак. Бунда тугатувчи тегишли ариза билан мурожаат қилиши лозим. Қонунчиликка кўра, сумма ариза берилган кундан бошлаб 15 кундан кечиктирмай қайтарилиши лозим. Агар солиқ тўловчи томонидан ариза берилмаса, ортиқча тўланган ёки ортиқча ундирилган сумма солиқ тўловчиларнинг ягона реестридан чиқарилган солиқ тўловчининг шахсий ҳисобварағидан ҳисобдан чиқарилади.

Зиёвуддин Намозов,
журналист