Бегона шахснинг юкини самолётда, поездда ёки таксида олиб ўтишга рози бўлишдан олдин бир дақиқа ўйлаб кўринг. Чунки сиз учун «ёрдам» бўлиб кўринган ҳаракат ҳуқуқий жиҳатдан жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин.

Тошкент аэропортида Бангкокдан келган икки йўловчининг багажидан 7 килограмм мефедрон аниқлангани ҳақида хабар тарқалди. Ҳодиса Божхона қўмитаси маълумотларига асосланган ҳолда ёритилган. Бундай хабарлар ижтимоий тармоқларда кунора эълон қилинмоқда. 

Бу каби воқеалар бир муҳим саволни кун тартибига олиб чиқади: бегона одамнинг илтимосига кўра унинг юкини олиб ўтишга рози бўлган шахс ўзини қандай хавфдан ҳимоя қилиши керак?

«Аэропортда юкимни олиб ўтишда ёрдам беринг» деган илтимосга осонгина кўниш керакми?

Кўпчилик бундай вазиятни оддий инсоний ёрдам деб қабул қилиши мумкин.

Масалан:

— «Чемоданим оғир, сиз ҳам шу рейсда экансиз, ёрдам беринг»;

— «Бу сумкани фақат манзилгача олиб бориб беринг»;

— «Поездда жойим бошқа вагонда, юкимни сиз билан жўнатиб турай»;

— «Таксида шу пакетни фалон жойга ташлаб қўйинг»;

— «Менинг багажим кўп, бир қисмини сизникига солиб турсам майлими?»

Бундай вазиятларда энг тўғри йўл — бегона шахснинг юкини ўз назоратингизга олмаслик.

Чунки сумка, пакет, чемодан ёки бошқа буюм ичида нима борлигини билмасангиз, уни ташиш орқали ўзингизни ҳуқуқий хавф остига қўйишингиз мумкин.

«Мен ичини билмаган эдим» деган гап ҳар доим ҳам айбсиз эканлигизни исботламаслиги мумкин

Жиноят кодексида гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ёки уларнинг аналогларини ўтказиш мақсадида қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш, ташиш, жўнатиш ҳамда уларни қонунга хилоф равишда ўтказиш учун жавобгарлик белгиланган.

Амалдаги Жиноят кодексининг 273-моддаси шу қилмишларни қамраб олади. Биринчи қисмдаги ҳолатлар учун БҲМнинг эллик бараваригача миқдорда жарима, уч юз олтмиш соатгача мажбурий жамоат ишлари, ахлоқ тузатиш ишлари, бир йилдан уч йилгача озодликни чеклаш ёки уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш каби жазолар назарда тутилган.

Шунинг учун «мен фақат олиб бориб бердим», «менга илтимос қилишган», «ичида нима борлигини билмаганман» каби ҳолатлар ҳар бир ишда алоҳида ҳуқуқий баҳоланади. Энг муҳими — шубҳали юкни олиб ўтишни умуман ўз зиммангизга олманг.

Олий суд амалиётига оид материалларда ҳам гиёҳвандлик воситасини бошқа шахсга беришда унинг хусусиятини аниқ билган шахснинг ҳаракатлари қонунга хилоф ўтказишда биргаликдаги бажарувчилик сифатида баҳоланиши мумкинлиги кўрсатилган.

Жавобгарлик 2026 йилда янада кучайтирилди

2026 йил 11 июндаги қонунчилик ўзгаришлари билан гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар ва уларнинг аналогларининг қонунга хилоф муомаласига қарши жавобгарлик чоралари кучайтирилди. Жумладан, Интернет орқали гиёҳвандлик воситаларини ўтказиш мақсадида қонунга хилоф муомалага киритиш билан боғлиқ оғир ҳолатлар учун 15 йилдан 20 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланган.

Демак, бугунги кунда «бу фақат интернетдаги иш», «мен фақат курьерлик қилдим» ёки «менга фақат юкни олиб боришни сўрашди» деган ёндашув жавобгарликдан озод этмайди.

Ижтимоий тармоқлардаги «осон пул» таклифларига ҳам эҳтиёт бўлинг

Гиёҳвандлик воситалари билан боғлиқ ноқонуний фаолиятда одамларни жалб қилиш учун ижтимоий тармоқлар ва мессенжерлардан фойдаланиш ҳолатлари ҳам учраши мумкин.

Шунинг учун интернетда:

«осон пул», «курьер керак», «юк олиб бориш», «ҳеч қандай тажриба шарт эмас», «бир марта олиб борсангиз бўлди» каби ноаниқ таклифларга эҳтиёткор муносабатда бўлиш керак.

Айниқса, иш ёки хизматнинг мазмуни тушунарсиз бўлса, шахс сиздан юкни текширмасдан олиб боришни талаб қилса ёки юк эгаси ҳақида аниқ маълумот бермаса — розилик бермаслик энг тўғри қарор.

Аэропортда юк олиб ўтиш сўралса нима қилиш керак?

Аэропортда бегона одам:

«Чемоданимни сиз билан жўнатиб юборай»,

деса, оддий қоидага амал қилинг:

Бегона шахснинг багажини олиб ўтишни зиммангизга олманг.

Ўзингизга тегишли бўлмаган юкни текширувдан ўтказиш, ташиш ёки самолётга олиб киришга рози бўлиш ўрнига аэропорт ходими ёки тегишли назорат хизматига мурожаат қилиш хавфсизроқ.

Тошкент аэропортидаги юқоридаги воқеа ҳам багаж масаласига қанчалик жиддий муносабатда бўлиш кераклигини кўрсатади.

Поездда ҳам худди шу қоида амал қилади 

Темирйўл вокзали ёки поездда:

— бегона одамнинг сумкасини;

— ёпиқ пакетини;

— конверт ёки қутисини;

— «мен тушиб қолишим мумкин, юкимни манзилга олиб бориб беринг» деса юкни ўзингиз билан олиб кетманг.

«Фақат бир вагон наригига олиб ўтинг» деган илтимос ҳам хавфни йўқ қилмайди.

Юкнинг эгаси номаълум бўлса, уни ташишдан воз кечинг.

Такси ҳайдовчилари ҳам эҳтиёт бўлиши керак

Таксида ҳам шунга ўхшаш вазиятлар юзага келиши мумкин.

Йўловчи:

«Шу пакетни ҳам манзилга етказиб қўйинг, мен кейинроқ оламан»,

деса, юкнинг кимга тегишли экани ва ичида нима борлиги аниқ бўлмаган ҳолатда уни қабул қилмаслик керак.

Айниқса, йўловчи юкни текширишга, очиб кўришга ёки унинг мазмуни ҳақида маълумот беришга қаршилик қилса, бу — жиддий огоҳлантирувчи белги.

Қонунга хилоф ўтказиш — оддий «етказиб бериш» эмас

Қонун нуқтаи назаридан гиёҳвандлик воситаларини қонунга хилоф равишда ўтказиш жуда жиддий жиноий қилмиш ҳисобланади.

Шу сабабли инсон ўз ҳаракатларининг ҳуқуқий оқибатини олдиндан ўйлаши керак.

Бировнинг «илтимоси» сиз учун жиноий жавобгарлик хавфини оқламайди.

Бир дақиқалик эҳтиёткорлик — катта муаммонинг олдини олиши мумкин.

Энг тўғри позиция: ўзингизга тегишли бўлмаган ва мазмуни сизга маълум бўлмаган юкни ташиманг. Шубҳали ҳолатда эса тегишли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ёки назорат органи ходимига мурожаат қилинг.

Сизга тегишли бўлмаган, ичида нима борлиги аниқ бўлмаган юкни қабул қилманг. Айниқса, юк эгаси уни текширишга йўл қўймаса, юкнинг мазмунини тушунтирмаса ёки уни олиб ўтиш учун шошилтирса, бундай таклифни рад этиш энг тўғри қарордир.

Ҳушёрлик — қўрқув эмас, балки ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини англашдир. Бир неча сониялик эҳтиёткорлик инсонни жиддий ҳуқуқий муаммолардан асраб қолиши мумкин.

Феруз Жўраев