Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва экологик ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш бугунги куннинг муҳим вазифаларидан бири. Зеро, экологик барқарорликни таъминлаш нафақат табиатни, балки инсон саломатлиги ва келажак авлод манфаатларини ҳимоя қилиш демакдир.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида ҳуқуқий механизмлар такомиллаштирилмоқда. Экологик талабларга риоя этилиши устидан давлат назоратини кучайтириш билан бир қаторда, тадбиркорлик субъектлари фаолиятида назорат жараёнларини хавф даражасидан келиб чиқиб ташкил этишга ҳам эътибор қаратилмоқда. Хусусан, 2026 йил 27 июнь ойида экологик қонунчиликка риоя этилишини назорат қилишда «Хавфни таҳлил қилиш» электрон тизимини жорий этиш тартиби тасдиқланди ва буйруқ расмий эълон қилинган кундан эътиборан уч ойдан кейин кучга кириши белгиланди.

Қонун талабига риоя қилиш — ҳар кимнинг вазифаси

Экологик қонунчилик фақат давлат органлари ёки назорат қилувчи ташкилотлар учун эмас. Корхона ва ташкилотлар, тадбиркорлар ҳамда фуқароларнинг табиатга муносабати ҳам экологик қонунийликнинг муҳим қисми ҳисобланади.

Ишлаб чиқариш жараёнида атроф-муҳитга таъсир кўрсатиш, чиқиндилар билан муомала қилиш, сув ва ер ресурсларидан фойдаланиш каби масалаларда белгиланган талабларга амал қилиш зарур.

«Табиатга зарар етказилмаса бўлди» деган ёндашувнинг ўзи етарли эмас. Муҳими — қонунчиликда белгиланган талабларга риоя этиш.

Экологик ҳуқуқбузарликларнинг оқибати бор

Табиий ресурсларга зарар етказиш, чиқиндиларни белгиланмаган жойга ташлаш, сув, ҳаво ёки ерни ифлослантириш каби ҳаракатлар қонунчиликда белгиланган жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Бунда ҳуқуқбузарликнинг хусусияти ва етказилган зарар даражасига қараб тегишли ҳуқуқий чоралар қўлланилади.

Шунинг учун корхона ва ташкилотлар экологик талабларни фақат текширувдан қўрққан ҳолда эмас, ўз фаолиятининг ажралмас қисми сифатида қабул қилиши муҳим.

Назоратда рақамлаштириш — шаффофлик омили

Экология соҳасида назорат механизмларининг рақамлаштирилиши ҳам муҳим аҳамиятга эга. Хусусан, «Хавфни таҳлил қилиш» электрон тизими экологик қонунчиликка риоя этилишини назорат қилишда хавф даражасини ҳисобга олишга қаратилган.

Бу ёндашувнинг аҳамияти шундаки, назорат тадбирларини ташкил этишда хавфларни объектив баҳолаш, мавжуд ресурслардан самарали фойдаланиш ва назорат жараёнларининг шаффофлигини ошириш имконияти кенгаяди.

Экологик маданият ва қонунийлик — бир-бирини тўлдиради

Экологик муаммоларни фақат жарима ёки жазо чоралари билан ҳал этиб бўлмайди. Бунинг учун аҳолида экологик маданиятни шакллантириш ҳам зарур.

Чиқиндини белгиланган жойга ташлаш, сувни исроф қилмаслик, дарахт ва яшил ҳудудларни асраш, табиатга зарар етказадиган ҳаракатларга бефарқ бўлмаслик — экологик қонунийликнинг кундалик ҳаётдаги кўринишларидир.

Қонун талабига риоя қилиш — табиатни асрашнинг ҳуқуқий кафолати бўлса, экологик маданият — унинг ҳаётий асосидир.

Хулоса

Экология соҳасида қонунийликни таъминлаш давлат органлари, бизнес ва жамоатчиликнинг ҳамкорлигини талаб қилади.

Атроф-муҳитни муҳофаза қилишга қаратилган қонунларга қатъий риоя этиш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, назорат механизмларини замонавий технологиялар асосида такомиллаштириш ва аҳолининг экологик маданиятини юксалтириш орқали барқарор экологик муҳитни шакллантириш мумкин.

Табиатни асраш — нафақат экологик, балки ҳуқуқий ва ижтимоий масъулият ҳамдир.

Феруз Жўраев
тайёрлади