Солиқни белгиланган муддатда тўлаш имконияти бўлмаган ҳолларда қонунчиликда солиқ тўловчига уни тўлаш муддатини кечиктириш ёки солиқни бўлиб-бўлиб тўлаш имконияти берилган. Бироқ бундай имконият муайян шартлар асосида амал қилади ва қонунчиликда белгиланган ҳолларда муддатидан олдин ҳам тугатилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 102-моддасида солиқни тўлаш бўйича кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлашнинг амал қилишини тугатиш тартиби белгиланган. Мазкур моддада кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлашнинг қачон тугаши, қайси ҳолларда муддатидан олдин бекор қилиниши, солиқ тўловчининг қандай мажбуриятлари юзага келиши ҳамда бундай қарор устидан шикоят қилиш ҳуқуқи назарда тутилган.

Кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш қачон тугайди?

Солиқни тўлаш бўйича кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш, аввало, бу ҳақда қабул қилинган қарорнинг амал қилиш муддати тугаганидан кейин якунланади.

Шунингдек, солиқ тўловчи белгиланган муддатни кутмасдан солиқнинг тўлиқ суммаси ва тегишли фоизларни тўлаб қўйса, кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш муддатидан олдин ҳам тугайди.

Шартлар бузилса, муддатидан олдин тугатилиши мумкин

Агар манфаатдор шахс солиқни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш шартларини бузса, мазкур имконият муддатидан олдин тугатилиши мумкин.

Бундай қарор солиқ мажбуриятини бажариш муддатини ўзгартириш ҳақида қарор қабул қилган ваколатли орган томонидан қабул қилинади.

Бундан ташқари, ер участкалари, бинолар ёки иншоотлар солиқ тўловларини тўлашни кечиктириш даврида реализация қилинса ёки ижарага берилса, Солиқ кодексининг 100-моддаси иккинчи қисми 32-бандида назарда тутилган асосларга кўра кечиктирилган сумма бир ой ичида тўлиқ ундирилади.

Муддатидан олдин тугатилса, пеня ҳам тўланади

Кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш манфаатдор шахс томонидан шартлар бузилгани сабабли муддатидан олдин тугатилса, солиқ тўловчининг қўшимча мажбуриятлари юзага келади.

Бундай ҳолда шахс тегишли қарорни олганидан кейин бир ой ичида солиқ қарзининг тўланмаган суммасини тўлаши керак.

Бундан ташқари, кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлашни тугатиш ҳақида қарор қабул қилинган кундан кейинги кундан бошлаб қарз тўланган кунгача бўлган ҳар бир календарь кун учун пеня тўланади.

Бунда солиқ қарзининг қопланмай қолган суммаси ҳам махсус тартибда аниқланади. Яъни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш ҳақидаги қарорда кўрсатилган солиқ қарзи суммасига мазкур даврда ҳисобланган фоизлар қўшилади. Шундан кейин амалда тўланган суммалар ва фоизлар ҳисобга олиниб, тўланмаган қолдиқ сумма аниқланади.

Қарор бекор қилингани ҳақида хабар берилади

Солиқни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш имкониятини бериш ҳақидаги қарор бекор қилинса, бу ҳақда манфаатдор шахсга хабар берилади.

Бундай хабарнома қарорни қабул қилган ваколатли орган томонидан қарор қабул қилинган кундан эътиборан беш кун ичида манфаатдор шахсга юборилиши керак.

Шунингдек, қарорнинг кўчирма нусхаси ҳам худди шу муддатда манфаатдор шахс ҳисобда турган жойдаги солиқ органига юборилади.

Қарор устидан шикоят қилиш мумкин

Агар манфаатдор шахс ваколатли органнинг солиқни тўлашни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлашни муддатидан олдин тугатиш ҳақидаги қарорига норози бўлса, у мазкур қарор устидан қонунчиликда белгиланган тартибда шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

Фоизлар ҳам белгиланган тартибда ундирилади

Кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш даврида манфаатдор шахс томонидан тўланиши лозим бўлган фоизлар ҳам ўз вақтида тўланиши керак.

Агар ушбу фоизларни тўлаш муддати бузилса ва уларни тўлаш тўғрисидаги талабномани бажариш муддати ўтса, фоизлар Солиқ кодексининг 15-бобида белгиланган тартиб ва муддатларда ундирилади.

Шу тариқа, солиқни тўлашни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш солиқ мажбуриятини бекор қилмайди. Бу фақат солиқни тўлаш муддатини ўзгартириш имконияти ҳисобланади. Солиқ тўловчи белгиланган шартларга риоя қилиши лозим. Шартлар бузилган тақдирда эса кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш муддатидан олдин тугатилиши, тўланмаган солиқ суммаси ундирилиши ва тегишли ҳолларда пеня ҳисобланиши мумкин.

Зиёвуддин Намозов,
журналист