Мерос деганда биринчи бўлиб меросхўрга ўтадиган мол-мулк, пул маблағлари тушунилади. Аммо мерос қолирувчининг қарзлари бўлса-чи, уни ким тўлайди? Бунда уч хил ҳолат мавжуд: 1. Меросхўрлар қарз борлигидан хабардор бўлганда... Агар қарз кўп миқдорда бўлмаса, меросхўр уни тўлаши керак. Меросхўр мерос қолдирувчидан олинган мол-мулк миқдоридагина қарзни қайтаради. Яъни, мисол учун, агар қолдирилган мол-мулк қиймати 100 млн сўм бўлса, унда васият қилувчининг қарзлари учун ушбу суммадан кўп пул тўланмайди. 2. Меросхўрлар қарз ҳақида билган, лекин қарзни тўлашга имкони бўлмаганда... Бундай ҳолда кўпинча меросдан воз кечилади, қарз уларга мажбурият бўлиб ўтмайди. Аммо шундай истисно ҳолатлар ҳам бўладики, масалан, суд вафот этган қарздорнинг фарзандларидан биридан (фарзанди унинг хонадонида яшаган, коммунал тўловларни тўлаган, таъмирлаган ва ҳ.к.) унинг кредит қарзини ундиради, гарчи у мерос гувоҳномасини олиш учун ариза бермаган бўлса ҳам. 3. Меросхўрлар қарз мавжудлиги ҳақида билмаган, қарздорлик бўйича маълумотлар улар мерос гувоҳномасини олгандан кейин келганда... Бу ҳолатда меросхўр, агар ўз маблағлари етмаса, мерос мулкининг бир қисмини ёки тўлиғича сотиб, ўз улушига мос миқдорда қарздорнинг қарзини тўлаши керак бўлади. Ушбу ҳуқуқ ва мажбуриятлар меросхўрга ўтмайди:

• юридик шахс ҳисобланган тижорат ташкилотлари ва бошқа ташкилотларга аъзолик, уларда иштирок этиш ҳуқуқлари, агар қонун ёки шартномада бошқа ҳол белгиланган бўлмаса;
• ҳаётга ёки соғлиққа етказилган зарар учун товон ундириш ҳуқуқи;
• алимент мажбуриятлари туфайли юзага келган ҳуқуқлар ва мажбуриятлар; меҳнат ва ижтимоий таъминот тўғрисидаги қонунчилик асосида пенсия, нафақа ва бошқа тўловлар олиш ҳуқуқи.

Мулкий ҳуқуқлар билан боғлиқ бўлмаган шахсий номулкий ҳуқуқлар мерос таркибига кирмайди. Нималар мерос бўлиб ўтиши мумкин?

• Ашёлар: пул ва қимматли қоғозлар;
• Мулкий ҳуқуқлар: мерос қолдирувчи томонидан тузилган шартномалар, интеллектуал мулк объектлари ва мерос қолдирувчи олиши мумкин бўлган, аммо у томонидан олинмай қолган пул маблағлари;
• Мулкий мажбуриятлар: қарзлар (меросхўрларга қолдирилаётган мерос қиймати доирасида).

Муҳаббат Худойбердиева, Гулистон шаҳрида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус